Domowa zagroda : rysy dziejów polskich w opowiadaniu powieściowém dla młodzieży. cz. 2 (Miniszewski Józef Aleksander)
(strona 1) " Władysław wszedłszy w zmowę z cesarzem Konradem III, i zamierzywszy silnie nad całą Polską panować, obiegi braci w Poznaniu zamkniętych. Cesarz wyprawiał się natenczas do Ziemi świętej, i potrzebował silnego sprzymierzeńca,..."

(strona 2) " XIII.   BOLESŁAW KĘDZIERZAWY. Bolesław Kędzierzawy, drugi z kolei syn Krzywoustego, wstąpił na monarchią w roku 1149. Był on poprzednio księciem mazowieckim; razem z monarchią opanował dział wygnanego Władysława...."

(strona 3) " ścią następców powinno być było — wpływ swój w Słowiańszczyźnie utrzymać i pokrewne plemiona z Polską zjednoczyć. Tymczasem margrabiowie brandeburscy z domu Askanskiego (Anhalt), zaczęli w granice Marchii aż do granic Polski..."

(strona 4) " do tej wojny bodźcami. Po sejmie Wirtzburgskim, ruszył Fryderyk Rudobrody z potężnemi wojskami Niemców i Czechów (r. 1157) i stanął nad Odrą. Pierwsi Czesi pod wodzą swojego księcia Władysława (później króla) przeszli rzekę, a za..."

(strona 5) " hołdu z niektórych ziem za Odrą. A przytem Bolesław w imieniu swojem i wszystkich Polaków zmuszony był zaprzysiądz, że zrzucił Władysława z tronu nie w celu obrażenia rzymskiego państwa, ale jedynie chcąc napaści przywłaściciela..."

(strona 6) " obcej ziemi. Jest pogłoska w historyach, że on dokonał żywota w Płocku i tam pogrzebion. Raczej ona powiada jedynie o tęsknocie jego do ziemi rodzinnej, a osieroconego serca tęsknotę maluje wtem pragnieniu, chociaż po śmierci,..."

(strona 7) " Bolesław zatem na Wrocławiu, a Mieczysław na Raciborzu i Opolu panowanie w Szląsku poczęli r. 1163, ale jako książęta Polscy do obrad jednego ciała mając należeć wieczystemi prawami. Tymczasem między dolną Elbą i Odrą potęga..."

(strona 8) " Było w wojsku naszem kilku Prusaków, wygnańców z swojej ziemi, którzy zdradami swego narodu zasłużyli się byli Bolesławowi i zaufanie zyskali. Ci przewodnikami się wojskom Polskim czyniąc, do spustoszenia ziem pruskich wiedli ich po..."

(strona 9) " Roku 1168, Kazimierzowi ustąpili bracia po Henryku spadające na nich ziemie, nagradzając mu krzywdę przez ojca uczynioną. Małopolanie tymczasem uczynili związek w celu zrzucenia z tronu Bolesława i wysłali poselstwo do Kazimierza,..."

(strona 10) " XIV.   MIECZYSŁAW STARY PO TRZYKROĆ PANUJE. Mieczysław III nazwany Starym, dla rozsądku i powagi okazywanych z dzieciństwa zaraz, z kolei starszeństwa, podług testamentu ojcowskiego, wstąpił na tron po Bolesławie IV, r...."

(strona 11) " dnający sobie prawa do nagród. A że królowie uważali za własność swoję kraj wszystek, rozdarowywali zatem cząstki ziemi zasłużeńszym; ztąd powstały drobne dziedzictwa. Szlachta naśladując królów swoich obyczaj, żyła równie..."

(strona 12) " siedmdziesięciu grzywnami. Część tej kary pieniężnej wchodziła do skarbu, resztę zabierała rzesza rozliczna wykonawców sprawiedliwości. Jeżeli kto zakładał nową osadę, wioskę, poszukiwano go jakimby ludem ją osiedlił. Jeżeli..."

(strona 13) " two liczne z pokrzywdzonych i przygotowawszy wszystko do obrony w cichości, wyprawili się w poselstwie do Kazimierza księcia do Sandomierza. Wzdragał się długo Kazimierz od przyjęcia ofiarowanej korony. Gdy mu jednak w żywem świetle..."

(strona 14) " Mając bezpieczeństwo od Północy, Kazimierz zajął się przywróceniem porządku i sprawiedliwości wewnątrz ziem swoich. Książęta znowu szląscy, Bolesław Wysoki i Mieczysław byli w nieporozumieniu i blizcy wojny z powodu nierówności..."

(strona 15) " porozumień cesarzów rzymskich i głową kościoła, nastąpiło dziwne rozdwojenie. Cesarz Rudolf wsadził na tron innego papieża, przychylnego swojej sprawie. Tak więc niepewne duchowieństwo, czepiało się jednego i drugiego. Aleksander..."

(strona 16) " Mieczysław za życia Leszkowego panowanie do tych ziem rozciągał, poznawszy Leszek zdradny podstęp, testament uczyniony zniszczył, Mieczysława i następców jego od dziedzictwa po sobie odsunął, a ojcowski testament potwierdził. Jakoż..."

(strona 17) " mierzą. Na Spiżu zawierano ten pokój trwały, a postanowiono, że Tatry i Krępak mają być krajów obu granicami, jako dawniej. Umarł Kazimierz roku 1191 uderzony apopleksyą, inni utrzymują, jakoby pewna niewiasta zadać mu miała trunek..."

(strona 18) " ś. Pawła, ufundowanym przez niego. Zrujnował się ów kościół i przeniesiono go na inne miejsce, do kolegiaty Panny Maryi. Dzisiaj nie masz żadnego śladu grobowca Mieczysławowego. Znowu wzywano na tron Leszka Białego, ale Mikołaj..."

(strona 19) " XV.   PRUSY. JADŹWINGOWIE. KRZYŻACY. MONGOŁOWIE. Oprócz sąsiadów współubiegających się o powiększenie granic swoich, z którymi Polska w ustawicznych była wojnach, jakoto: z Niemcami, Węgrami, Czechami i Rusią, miała..."

(strona 20) " A Morawia i Chrobacya, wiązały się zawsze przeciwko wspólnym nieprzyjaciołom Niemcom, chociaż pod drobnemi rozdzieleni książętami. Tak więc Słowianie około Odry tworzyli jeszcze jakąś jednę całość. Do Polski Chrześcianizm..."

(strona 21) " różnego rodu, do których nie sięgnął oręż Bolesławów, ani ich ogarniała Mieczysława I monarchia, dlatego też długo zachowało się u nich pogaństwo. Przymierze z jednowiercami na Pomorzu Prusaków, Polskę garnącą się ku morzu..."

(strona 22) " Tak i w ustawicznych napadach lud praski nabrał odwagi, znajomości sztuki wojennej i obyczaju rycerskiego, do tyla, że za Konrada Mazowieckiego był już potężnym i zalewem Mazowszu groził. Nie miał Konrad sił do ścigania na ich..."

(strona 23) " i ród wyniszczono do szczętu, a kraj opuszczony, zasiedlono ludem naprowadzonym z Polski i Rusi. Ile to do prawdy podobne niech ten osądzi, kto rozważy następujące okoliczności. Leszek Czarny ani był w wojsko ufundowany liczne, kiedy..."

(strona 24) " wulkanu wylać ogromną hordę Mongołów, co zalała kraj ziemi od Urala i Kaspijskiego morza, aż do Odry i górnej Elby. Padła Ruś wówczas osłabiona rozdzieleniem na drobne księstwa, nie mając sił do odparcia tej nawały, i stała się..."

(strona 25) " przywództwem Bajdara. Nic oprzeć się nie było w stanie takiej zbrojnego ludu nawale. Zgniecione rycerstwo Polskie straciło kwiat młodzieży, a Bajdaryn wkroczył dalej aż do gór Czeskich, sięgnąwszy szląskiemi ziemiami. Zaburzenia..."

(strona 26) " że Konrad nie przewidując tego, największych przysposobił Polsce nieprzyjaciół. Krzyżacy czyli żołnierze szpitala w Jeruzalem Błogosławionej Maryi Dziewicy zakonu Niemców, ustanowieni byli na milicyą duchowną w czasie oblężenia..."

(strona 27) " i Dobrzyńskiej ziemi, a powodzenie oręża zwabiwszy Niemców, stworzyło potęgę zagrażającą i poganom i Polsce samej. Lat pięćdziesiąt od wprowadzenia zakonu nie upłynęło, a już liczne Niemcy zbiegając się na pomoc dumnym..."

(strona 28) " XVI.   KONRAD I MAZOWIECKI KSIĄŻĘ.   Mazowsze jak było od wieków równe, piaszczyste, Wisły wodami skropione, tak i lud jego po leśnych puszczach za łowem, po zagonach za chlebem, a ze stadami po dąbrowach żył dawnym..."

(strona 29) " ciństwa roiło się młodemu księciu panowanie nad szeroką ziemią. Zamknięty w ciasnych Mazowsza granicach, zdziczał charakter Konrada, i tg siłę, co miała wylewać się na zewnątrz granic, obrócił na gnębienie poddanych. Leszek..."

(strona 30) " a nie dość, że hołdownicze księstwo oderwać sobie Leszek pozwolić musiał, ale jeszcze unikając gorszych następstw, córkę mu swoję Salomeję zaręczył. Roku 1215 runęło nowe halickie królestwo, Mścisław ruski odzyskał utraconą..."

(strona 31) " zakon krzyżacki na pomoc. Wspomnieliśmy już jakie ztąd dla Polski wypadły korzyści. Na Wielkopolsce znowu zakłóceni książęta, gotowali wojnę domową, a pomorski Świętopełk obdarzony od Leszkowej hojności, gotował niewdzięczną..."

(strona 32) " Tak zginął Leszek, a jest podobieństwo, że brat Konrad świadomym być musiał tego zamachu wprzódy. Stało się to dnia 14 listopada 1228 roku. Pełen cnót towarzyskich Leszek Biały, ale nie mający sił i zdolności do rządzenia krajem,..."

(strona 33) " sercu podejrzenie przeciw Krystynowej wierności; a dorzucając oskarżeń coraz nowszych, dokonał zguby zacnego wojownika. Ale Konrad niedługo znosić mógł przy boku doradcę świadomego wszystkich jogo zbrodni, co jak sumienie, wyrzuty..."

(strona 34) " a mając już na stronę swoję przeciągniętych obywateli kilku przemożnych, uznanym został za opiekuna, a pojmawszy Henryka, słuchającego mszy w Spytkowicach, odesłał go do więzienia do Płocka, a inni mówią że do Czerska. A zaraz ku..."

(strona 35) " krzywdę jego sieroty. Nie mogąc siłą, podstępem jakimś uprowadzili Grzymisławę i Bolesława z Sieciechowa i na Szląsk do Henryka zawieźli. Henryk widząc gotowość Krakowianów do ochotnego przyjęcia, wszedł z wojskiem do Małopolski..."

(strona 36) " Spalony Sandomierz, i Kraków opuszczony od mieszkańców tegoż samego doświadczył losu, jeden tylko kościół Ś. Andrzeja ocalał. Włodzimierz, wojewoda krakowski, poraził część Tatarów pod Turskiem, ale horda mnożyła się..."

(strona 37) " Jak wielką poniosła klęskę w tym napadzie Polska, trudno wypowiedzieć, samych dziewic uprowadzono w jassyr 22, 000, oprócz innego ludu. Po tem to zniszczeniu Rusi i Polski, Litwa, nieznana prawie dotychczas, występuje na widownią pod..."

(strona 38) " XVII.   DZIELNICA MAZOWIECKA KONRADOWA NA TRONIE.   Czterdziestoletnie panowanie Bolesława V, Wstydliwego, żadnej dla kraju nie przyniosło korzyści, klęski jedne po drugich następowały, a król zamiast ratunku zabawiał..."

(strona 39) " 1264, a zniósłszy lud zbrojny, okropne rozpostarł w ich kraju zniszczenie. W dwa lata później, Ruś wdzierającą się w Małopolskie ziemie pobito, jednakże Lublin jeszcze został się w jej rękach. Około roku 1270, Krzyżacy tak już..."

(strona 40) " Jeszcze w roku 1265 wyznaczył bezdzietny Bolesław następcą po sobie, książęcia sieradzkiego Leszka, zwanego Czarnym, od koloru ciała brunatnego. Wstąpił na tron Leszek, zaraz w początkach nabywszy powagi przyłączeniem ziem swoich..."

(strona 41) " o stracenie łupu, a Jadźwingowie sami zostawieni na polu bitwy, długo trzymali się, aż do szczętu zniesieni, a Leszek wpadłszy w ich ziemie ogołocone z obrońców, zniszczył je i do państw swoich przyłączywszy, ludność tej ziemi..."

(strona 42) " lite ruszenie, ale Małopolska nie usłuchała, a ruszeni Sieradzanie za słabi, zbici przez Konrada II zostali. W rok po tej klęsce umarł Leszek roku 1289, nie zostawiwszy żadnego potomstwa, ani pewności względem następstwa po sobie. A tym..."

(strona 43) " XVIII.   ŁOKIETKOWE TUŁACTWO. Kraków miasto stolicą już oddawna, zniszczony po łupieży tatarskiej, dźwigając Bolesław, nadał mu prawo magdeburskie, a prawie sami go też Niemcy osiedli zwabieni swobodami. Niemcy..."

(strona 44) " pod nim gotują. Zaledwie Henryk V zbliżył się pod miasto, wnet mieszczanie do wszystkich rzucili się bram i słabo bronione od Łokietkowych kilkudziesięciu żołnierzy, otwarli Szlązakom. Ledwie sam Łokietek ucieczką się ratował do..."

(strona 45) " dzictwo. Gdy jednak oparli się Sandomierzanie temu gwałtownie i w kilku potyczkach razili skutecznie Czechów, a współcześnie napadli ziemie Polskie Litwini i Tatarzy, cierpliwość narodu wyczerpaną została. Roku 1195 zjechali się liczni..."

(strona 46) " szłość w potomkach. Ośm miesięcy tylko panował Przemysław, a droga zamieszania znowu otworem stała. Po śmierci Przemysława zaledwie odezwał się z prawami swojemi Władysław Łokietek, zaraz jednogłośnie obrany królem r. 1197...."

(strona 47) " Władysław tymczasem w tułactwie po obcych ziemiach hartował umysł, nabierał energii w takiem pozostawieniu samemu sobie, co wypadło na korzyść jego i Polski. Przypatrywaniem się zwyczajom i urządzeniom wewnętrznym u obcych, brał..."

(strona 48) " d. 24 czerwca. Jedni mówią że był otrutym, inni, że umarł z suchot. Wacław III, syn drugiego, gnuśny i niedołężnym bawiący się biesiadami i pijaństwem, nie miał sił ani zdolności do utrzymania praw swoich do korony Polskiej, a..."

(strona 49) " czątkowo księciu poznańskim a później królu obranym. Ale daleko większa strata dla niego i dla całej Polski gotowała się na północ kraju w Pomeranii gdańskiej r. 1307. Była tam przemożna rodzina Szwenców, zniemczała, czy też..."

(strona 50) " pchnięty do więzienia, próżno za znieważenie dostojeństwa klątwą bezsilną groził. Odebrał mu król oprocz tego Biecz, własną jego majętność, a Miechowitom lubo król pozwolił wrócić, utracili dobra Łętowice nazawsze...."

(strona 51) " wniejsze ich miasto tak znamienitego przywileju. Łokietkowa koronacya prawdziwie dopiero wznowiła monarchią (choć po znacznych utratach), powróciła dobry byt i siły. Jakkolwiek niezupełnie, ubezpieczył przecież granice państwa swojego..."

(strona 52) " XIX.   WESELE KAZIMIERZA. Powieść. Była potęga w państwach Gedymina, bo lud jakby z rankiem dopiero co wstał z ziemi łona, a z tego ludu wyszły jego książęta, rodowi swemu fundament kładąc na potomność długą...."

(strona 53) " zamki po kraju, pomiędzy tymi brańcami jęczało samych Polskich trzydzieści tysięcy. Od króla Władysława z Polski zajechały na zamek książęcy posły z licznym pocztem ludzi w bogaty rynsztunek strojnych, za nimi ładowne wozy w..."

(strona 54) " dzictwie posiądzie, bo niedaleko pada owoc od jabłoni a siła co z ramion grozi, a ogień co błyszczy z oczu krasiwego młodziana, wielkiego rycerza zapowiadają. Sprawiedliwość rozum pojmuje a ukochało ją serce, będzie to monarcha zacny!..."

(strona 55) " zmierna, gdy jej przed posły Gedymin zawołał; a posły szaty z złotogłowia, tkane i od kamieni promieniami lśnące od Kazimierza królewicza dali. Różane lica i serce się śmiało, a już o świecie marzy sobie cuda: jakie w Krakowie..."

(strona 56) " A przez łzy owe cuda wymarzone pobladły mglisto, i rodzinny zameli drewniany, prosty, tak piękny jak nigdy, i rozsochate dęby ponad rzeką i Wilii srebrne przezroczyste wody, tak zasmucone, tak szumią żałośnie, w sercu Aldony taki ból za..."

(strona 57) " XX.   BITWA POD PŁOWCAMI. Wzmagała się pomyślność kraju ze strony Litwy, gdy pokój stały zabezpieczał rolników od napaści pogaństwa. Popalone sioła i zarosłe niwy stroiły się w nowe bogactwo pracą rolników i wszystko..."

(strona 58) " sząc. Pozwolił tych pomyślności Krzyżakom Łokietek, uzbrajając się powoli do silnego ich upokorzenia. Jakoż w 1331 roku wyprawił się na nich i zaczął wyganiać z Kujaw. Wojewoda wielkopolski Szamotulski Wincenty odstępstwem swojem..."

(strona 59) " go Floryana Szarego wiele rodzin Polskich swój początek wywodzi, między innemi Zamojscy ród prowadzą od niego. Stanęła tymczasowa ugoda z Krzyżakami, a uwolniony od wojny z tej strony Łokietek obrócił oręż na Szlązaków, odbierając..."

(strona 60) " XXI.   STATUT WIŚLICKI. Ostatni w domu Piastów Kazimierz Wielki, był jakoby posłannikiem przodków swoich, na to, aby zagoiwszy rany, zadane w rozdzieleniu między, potomków Krzywoustego, przyprowadzić kraj do stanu kwitnącego..."

(strona 61) " zabezpieczyć, aby je wewnątrz ubezpieczywszy i siebie na tronie utwierdził niezachwianie. Korzystając z trwającego pokoju od Węgier i Litwy, zawarł rozejm z Krzyżakami na rok jeden, skarb wycieńczony tymczasem starając się..."

(strona 62) " zaprzysiągł odpadłe kroje do korony przywrócić, a razem że na urzędy cudzoziemców osadzać nie będzie i podatków na, stan rycerski nowych nie nałoży. Najgłówniejszem jednakże Kazimierza zadaniem, było wewnętrzne urządzenie..."

(strona 63) " Znane są do dziś te prawa pod imieniem Statutu Kazimierzowego albo Wiślickiego. Aby pojąć dobrodziejstwa tego prawa w swoim czasie i zbawienne z niego korzyści, zastanowić się wypada nad stanem ówczesnym Polski. Na wzór drobnych panów..."

(strona 64) " znajdziesz, tak z nimi łatwo sprawiedliwości dojdziesz!" Zrozumieli chłopkowie myśl królewską i mścili się panów okrucieństwa częstem podpalaniem gumien i obór niszcząc szlachecki dobytek. Taka trwoga rzucona na panów, upamiętanie..."

(strona 65) " nie miały sądów krajowych, ale wedle prawa swojego, po wyroki udawać się musiały do Magdeburga, a w zawikłańszych częstokroć, rozpoznaniu zagranicznych akademij oddawane bywały. Nie chcąc tego rozerwania, zakazał owe apellacye do..."

(strona 66) " XXII.   MIKOŁAJ WIERZYNEK.   Do jakiego stopnia wzmogła się kraju pomyślność a bogactwo urosło, to przekonać się możemy z powieści o Wierzynka Był to rajca krakowski, pochodzący z niemieckiej familii, ale zdawna..."

(strona 67) " sobem dziedzictwo Mazowsza w dom jego wniosła. Ugodził się z Karolem IV Kazimierz, ustępując mu przyleglejszych na Szląsku księstw, świdnickiego i jaworskiego, a wziął z to Mazowsze powracając je tym sposobem do korony pod..."

(strona 68) " tem ich zebranie uczcić. Pozsiadali i oni a zeszli się pieszo ściskając dłonie wzajemnie. Uroczysty to był obraz dotąd niewidziany w Polsce a rzadko i w całej Europie, tylu razem panujących w jedno zebranych grono. Szczęście i pokój..."

(strona 69) " Arcybiskup gnieźnieński Jarosław, błogosławił nowożeńcom. Dwadzieścia dni trwały gody na zamku i nieustanne biesiady, turnieje i rozliczne igrzyska. Wyznaczył król posagu wnuczce sto tysięcy czerwonych złotych, a obdarzając..."

(strona 70) " XXIII.   MUROWANY GROBOWIEC OSTATNIEGO PIASTA. Niegdyś w Egipcie unieśmiertelniali pamięć swoję królowie dumni, stawianiem ogromnych piramid i obelisków. Małe pojęcie o pamięci ludu dźwigało dzieła olbrzymie, które..."

(strona 71) " granice państwa na wschód posunął. W r. 1350 był zmuszonym oddać Wołyń gdy Litwa pustoszyła Małopolską w odwecie; zatrzymawszy przecie Ruś Czerwoną, jednakże w dwa lata potem, z pomocą Ludwika króla węgierskiego, powtórnie..."

(strona 72) " Zbudował kościoły: w Łapszycach, Stobnicy, Szydłowie, Garwowie, Niepołomicach, Solcu, Opocznie, Korczynie na Skałce w Krakowie i szpital na Stradomiu; klasztory w Łęczycy, Piotrkowie i Nowym Korczynie. Biskupstwa lubuskie i wrocławskie..."

(strona 73) " rzy królewskich były: Henryk zdolniejszy i Maciej, któremu pogorszenie choroby przypisują. Sprawiedliwie Kazimierzowi nadano imię Wielkiego. Wytykają mu dziejopisarze, w obcowaniu grzesznem z żydówką Esterką, rozwioztośó obyczaju;..."

(strona 74) " XXIV.   LUDWIK Z DOMU ANJOU, CZYLI ANDEGAWEŃSKIEGO (*). Ile dobrego przez ciąg czterdziestoletniego panowania Węgrom uczynił Ludwik, tyle, w dwunastoletniem panowaniu, Polsce złego uczynił. Prawdziwie ojczymowskie były jego..."

(strona 75) " sie kraju, Litwa pustoszyła Małopolskę i inne ziemie sąsiednie, a Mazowsze było sceną wszystkich bezprawiów co i po innych prowincyach szerzyły się coraz to bardziej. Trzy córki swoję: Katarzynę na tron Polski, do Sycylii Maryą, a..."

(strona 76) " W roku 1378 wielkorządcą Władysława Opolczyka uczyniwszy, w Krakowie osadził. Gdy jednak Polacy odezwali się, że Opolczyka królem nie obierali, a zamek przed Szlązakiem zawarto gdy wyjechał do ziem swoich, natenczas Ludwik na sejmie w..."

(strona 77) " XXV.   WANDA I JADWIGA.   Powieść. Dwie dziewice królowe w przeszłości jaśnieją obli czarni aniołów, posłannictwem od nieba. Wanda, w przeszłości dawnej, po ojcu poganinie na Krakowie na tronie przodków swoich..."

(strona 78) " do Wandy. Niemiec zwany Rydyger, gdzieś zza gór, czy zza morza, z wojskiem wielkich rycerzy, przyszedł prosić o rękę, albo wojną obiecał — rzucić w więzy królowę, naród zabrać w niewolę. Zebrali się wojacy do Wawelskiego zamku w..."

(strona 79) " na swojej pani grób, a wielką górę usuli co ją Polska da dzisiaj mogiłą Wandy zowie. Wiele wieków minęło, gdy po Piaście ostatnim Polacy Jadwigę na tron wynieśli dziewicę, a ze wszystkich stron posły na zamek krakowski ciągnęły..."

(strona 80) " a w oczach dawno zagasł płomień, jeno z czoła zimny rozum pogląda. Siedzi na tronie Jadwiga i jak wyroku na śmierć oczekuje rady starszyzny, a ta starszyzny rada — jednym głosem wolę opowie. — "Dwa narody stanęły w szrankach do..."

(strona 81) " ranienie Wilhelma i widziećby go rada, ale zamek zawarto przed nim. Wtedy ozwała się duma w dziewicy i krew Piastów rodu, podniosła się na tronie, skinęła ręką; nastała cisza, a ona temi przemówiła słowy: "Dosyć tej rady,..."